2025 წლის ივნისში დოკუმენტირებული ინციდენტები საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებული პირების მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის გაგრძელებასა და კრიტიკული მოქალაქეების მიმართ ზეწოლის სხვადასხვა ფორმის გამოყენებაზე მიუთითებს. თვის განმავლობაში პროევროპული საპროტესტო აქციების რამდენიმე მონაწილეს თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა, ხოლო რიგ შემთხვევებში გამოძიება და სისხლისსამართლებრივი დევნა დაიწყო სასამართლოს შენობაში ან საპროტესტო აქციების მიმდინარეობისას მომხდარი ინციდენტების საფუძველზე.

ივნისში განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო აქტივისტისა და მასწავლებლის, ნინო დათაშვილის საქმემ, რომლის წინააღმდეგაც სასამართლოში მომხდარი დაპირისპირების შემდეგ თავდაპირველად გამოძიება დაიწყო, მოგვიანებით კი იგი სისხლის სამართლის წესით დააკავეს. ამავე პერიოდში, პარლამენტთან გამართულ საპროტესტო აქციაზე დააკავეს პოეტი ზვიად რატიანი, რომელსაც მოგვიანებით სასამართლომ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა შეუფარდა.

გარდა სისხლისსამართლებრივი დევნის შემთხვევებისა, დაფიქსირდა ფინანსური სანქციების გამოყენების ფაქტებიც. მათ შორის, ქალთა უფლებადამცველი ორგანიზაცია „საფარის“ ხელმძღვანელი ბაია პატარაია სოციალურ ქსელში გაკეთებული განცხადებების გამო დაჯარიმდა.

დოკუმენტირებული შემთხვევები აჩვენებს, რომ საპროტესტო აქტივობებში მონაწილე პირების მიმართ სამართლებრივი მექანიზმების გამოყენება ივნისშიც აქტიურად გაგრძელდა და მოიცავდა როგორც დაკავებასა და თავისუფლების აღკვეთას, ასევე ფინანსური სანქციების გამოყენებას.

ინციდენტები:

2025 წლის 2 ივნისს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლემ, ლილი მსხილაძემ, 2023 წლის დეკემბერში რუსთაველის გამზირზე სამეთვალყურეო კამერების დაზიანების ბრალდებით დაკავებულ 23 წლის დანიელ მუმლაძეს და 26 წლის გურამ ხუტაშვილს 3-3 წლით პატიმრობა მიუსაჯა. მიუხედავად იმისა, რომ ბრალდებულები დანაშაულს აღიარებდნენ და ზარალის ანაზღაურებისთვისაც მზად იყვნენ, მათ საპროცესო შეთანხმება არ გაფორმდათ.

ნინო დათაშვილის საქმე

აქტივისტისა და სამოქალაქო განათლების პედაგოგის, ნინო დათაშვილის საქმე 2025 წლის ივნისში თბილისის საქალაქო სასამართლოში მომხდარი ინციდენტით დაიწყო, სადაც საპროტესტო აქციებზე დაკავებული პირების სასამართლო პროცესები მიმდინარეობდა. 

9 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ფოიეში ნინო დათაშვილსა და მანდატურის სამსახურის წარმომადგენლებს შორის დაპირისპირება მოხდა. მანდატურები ნინო დათაშვილს სიტყვიერად აიძულებდნენ, დაეტოვებინა ადგილი, სადაც, მათი განცხადებით, დგომა აკრძალული იყო სასამართლოს მითითებით. ამას ნინო დათაშვილის მხრიდან თავდაპირველად სიტყვიერი წინააღმდეგობა მოჰყვა. ინციდენტის ამსახველ ვიდეოში, რომელიც აქტივისტებმა გაავრცელეს ჩანდა, რომ ნინო დათაშვილი სასამართლოს შენობიდან რამდენიმე მანდატურმა იძულებით გაიყვანა. 

2025 წლის 11 ივნისს, შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, საქალაქო სასამართლოში მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით, ნინო დათაშვილის წინააღმდეგ გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 353-ე სეკუნდა მუხლით დაიწყო. აღნიშნული მუხლი საჯარო მოსამსახურეზე სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს განხორციელებულ თავდასხმას გულისხმობს. 

აღნიშნული ინციდენტიდან 11 დღის შემდეგ, 2025 წლის 20 ივნისს, სამართალდამცავებმა ნინო დათაშვილი დააკავეს, ხოლო სასამართლომ ბრალდების მხარის მოთხოვნა სრულად გაიზიარა და მას აღკვეთის ღონისძიების სახით წინასწარი პატიმრობა შეუფარდა, მიუხედავად იმისა, რომ დაცვის მხარე თავიდანვე მიუთითებდა ჯანმრთელობის რისკებზე. 

ნინო დათაშვილის დაკავებიდან მალევე, 200-ზე მეტმა მასწავლებელი და ლექტორმა დაკავებულ მასწავლებელს სოლიდარობა გამოუცხადა და განცხადება გაავრცელა. მასწავლებლები აცხადებენ, რომ ნინო დათაშვილის მიმართ პოლიტიკურად მოტივირებული სამართლებრივი დევნა მიმდინარეობდა. ისინი ითხოვდნენ, რომ აღკვეთის ღონისძიების სახით შეფარდებული პატიმრობა უფრო მსუბუქი ფორმით შეცვლილიყო.

7 აგვისტოს სასამართლო პროცესზე ნინო დათაშვილმა გაიხსენა, როგორ ექცეოდნენ პოლიციელები 20 ივნისს, დაკავების შემდეგ. მასწავლებლისა და აქტივისტის თქმით, მას რამდენიმე საათის განმავლობაში არ აძლევდნენ შვილთან და ადვოკატთან დარეკვის საშუალებას. დათაშვილი ჰყვებოდა, რომ განყოფილებაში გააშიშვლეს და რამდენიმე საათის განამვლობაში არ მისცეს ტუალეტში შესვლის უფლება ( ნიშანდობლივია, რომ იდენტურ მოპყრობაზე ისაუბრა მზია ამაღლობელმაც). მასწავლებლის თქმით, მას შსს-ს წარმომადგენლები ექცეოდნენ ექცეოდნენ როგორც ნივთს, ცინიკურად და ღირსების შემლახავად.  

საპატიმროში ყოფნის პერიოდში საქმემ კიდევ უფრო რეზონანსული ხასიათი მიიღო, როდესაც აგვისტოს დასაწყისში პროკურატურამ ბრალდებულის სამედიცინო ბარათში არსებული ჩანაწერის საფუძველზე სტაციონარული ფსიქიატრიული ექსპერტიზა მოითხოვა. სასამართლომ ეს შუამდგომლობა დააკმაყოფილა და ბრალდებულს უარის თქმის შემთხვევაში 20 დღით ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში იძულებითი გადაყვანით დაემუქრნენ, რაც უფლებადამცველებმა და თავად დათაშვილმა საბჭოთა ტიპის რეპრესიულ პრაქტიკად და წამებასთან გათანაბრებულ მოპყრობად შეაფასეს.

სექტემბრიდან ნინო დათაშვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობა საპატიმროში მკვეთრად და კრიტიკულად გაუარესდა, რის გამოც მან ხერხემლის პრობლემების ფონზე დამოუკიდებლად გადაადგილების, ჯდომისა და საკვების მიღების უნარიც კი დაკარგა. მძიმე ფიზიკური მდგომარეობის გამო ის საკუთარ სასამართლო სხდომებზე გამოცხადებასაც ვეღარ ახერხებდა, რაც სასჯელაღსრულების სამსახურის მთავარმა ექიმმაც ოფიციალურად დაადასტურა. მიუხედავად ადვოკატების არაერთი მცდელობისა და საზოგადოებრივი პროტესტისა, სასამართლო მას თავდაპირველად მაინც პატიმრობაში ტოვებდა.

საბოლოოდ, ვინაიდან პატიმრობაში ყოფნა შეუთავსებელი აღმოჩნდა მის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობასთან, თავად პროკურატურამ დააყენა შუამდგომლობა აღკვეთის ღონისძიების შეცვლის თაობაზე. 2025 წლის 29 ოქტომბერს მოსამართლე თამარ მჭედლიშვილმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზეც ნინო დათაშვილს პატიმრობა 5000-ლარიანი გირაოთი შეეცვალა, რის შემდეგაც მან საპატიმრო დაწესებულება მკურნალობის მიზნით დატოვა. 

ადგილობრივი და საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაციები ნინო დათაშვილის საქმეს პოლიტიკურად მოტივირებულად მიიჩნევენ და სამოქალაქო აქტივისტების წინააღმდეგ მიმართულ რეპრესიულ კამპანიად აფასებენ.

უფლებადამცველების ძირითადი აქცენტები და შეფასებები რამდენიმე მიმართულებად იყოფა:

• პატიმრობის დაუსაბუთებლობა: საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ (საია) სასამართლო მეგობრის (Amicus Curiae) მოსაზრებაში განმარტა, რომ წინასწარი პატიმრობის გამოყენება სრულიად დაუსაბუთებელი იყო, რადგან არ არსებობდა მიმალვის, მოწმეებზე ზემოქმედების ან ახალი დანაშაულის ჩადენის რეალური საფრთხე. საქართველოს სახალხო დამცველმაც აღნიშნა, რომ პატიმრობის მუდმივი გაგრძელება აბსტრაქტულ რისკებს ეყრდნობოდა და უგულებელყოფდა მის მძიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობას.
• საბჭოთა ტიპის ფსიქიატრიული რეპრესიები: ორგანიზაციამ „პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის“ (PHR) და ფსიქიკური ჯანმრთელობის სფეროს პროფესიონალებმა მკაცრად დაგმეს იძულებითი ფსიქიატრიული ექსპერტიზის მოთხოვნა. მათი შეფასებით, სამედიცინო ისტორიიდან ამოგლეჯილი სიმპტომის („ემოციური ლაბილობის“) გამოყენება აქტივისტის წინააღმდეგ იყო „საბჭოთა ტიპის რეპრესიული პრაქტიკის“ დაბრუნება და უთანაბრდებოდა არაჰუმანურ და დამამცირებელ მოპყრობას.
• საერთაშორისო გამოხმაურება: წამების საწინააღმდეგო მსოფლიო ორგანიზაციამ (OMCT) და ადამიანის უფლებათა დამცველთა დაცვის ობსერვატორიამ (FIDH) დათაშვილის პატიმრობა შეაფასეს როგორც თვითნებური დაკავება და სასამართლო დევნა, რომელიც მიზნად ისახავდა მის დასჯას გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების დაცვისთვის.
• ჯანმრთელობის უფლების დარღვევა: საერთაშორისო ორგანიზაციები მიუთითებდნენ, რომ საპატიმროში დათაშვილისთვის ადეკვატური სამედიცინო მომსახურების არმიწოდება (FIDH) და მისი მძიმე ფიზიკური ტკივილის უგულებელყოფა ადამიანის უფლებათა ფუნდამენტური სტანდარტების უხეში დარღვევა იყო.

2025 წლის 12 ივნისს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლემ, ნინო გალუსტაშვილმა, ე.წ „სინდისის პატიმარს“ , 21 წლის მათე დევიძეს 4 წლითა და 6 თვით პატიმრობა მიუსაჯა. მათე დევიძეს ბრალი სისხლის სამართლის კოდექსის 353-ე პრიმა მუხლის პირველი ნაწილით წარუდგინეს, რაც პოლიციელზე თავდასხმას გულისხმობს.

2025 წლის 18 ივნისს, ქალთა უფლებადამცველი ორგანიზაცია  „საფარის“ ხელმძღვანელი ბაია პატარაია,  თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე ლელა ცაგარეიშვილმა 4 000 ლარით დააჯარიმა. ბაია პატარაიას  Facebook-ზე მამუკა მდინარაძის, თეა წულუკიანისა და მარიამ ლაშხის შეურაცხყოფას ედავებოდნენ. 

2025 წლის 23 ივნისს, რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტთან გამართულ საპროტესტო აქციაზე პოეტი ზვიად რატიანი დააკავეს. მან პოლიციელს პროტესტის ნიშნად სახეში სილა გააწნა. 25 ივნისს კი, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე არსენ კალატოზიშვილმა  პროკურატურის შუამდგომლობა დააკმაყოფილა და პოეტ ზვიად რატიანს აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა შეუფარდა. რატიანს პოლიციელზე თავდასხმას ედავებიან, მას ბრალი სისხლის სამართლის კოდექსის 353-ე პრიმა მუხლის პირველი ნაწილით აქვს წარდგენილი, რაც 4-დან 7 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს.