Incident Context: დევნა სამოქალაქო აქტივიზმის გამო

სამოქალაქო აქტივისტ მარიამ მელიქიშვილს ტროტუარზე დგომის საფუძვლით 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. შესაბამისი გადაწყვეტილება მოსამართლე მანუჩარ ცაცუამ გამოაცხადა. შინაგან საქმეთა სამინისტრო მელიქიშვილს ედავებოდა, რომ მან 2025 წლის 18 დეკემბერს ტროტუარზე ქვეითთა გადაადგილებისთვის დაბრკოლება შექმნა.

მოგვიანებით, 31 მარტს, სამოქალაქო აქტივისტი მარიამ მელიქიშვილი სოციალურ ქსელში წერდა, რომ 27 მარტს დაკისრებული 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობის ფარგლებში, იზოლატორში შესახლებამდე მას მოსთხოვეს სრული გაშიშვლება. მისივე აღწერით, სასამართლოდან დროებითი მოთავსების საკანში გადაყვანის შემდეგ, ქალი პოლიციელმა სრულად გაშიშვლება მოსთხოვა. აქტივისტის განცხადებით, უარის შემთხვევაში მას განუმარტეს, რომ სხვა იზოლატორში გადაყვანისას აღნიშნულ პროცედურას მამაკაცი თანამშრომლები ჩაუტარებდნენ. მიუხედავად ზეწოლისა, მარიამ მელიქიშვილმა მოთხოვნა არ შეასრულა.

აღსანიშნავია, რომ მსგავსი პრაქტიკის შესახებ არაერთი დაკავებული საუბრობს. სახალხლო დამცველი აღნიშნავს, რომ სრული შემოწმების დროს პირს არ უნდა მოეთხოვებოდეს სხეულის სხვადასხვა ნაწილის ერთდროულად გაშიშვლება, ხოლო ამგვარი პრაქტიკა შეიძლება შეფასდეს როგორც დამამცირებელი და ღირსების შემლახავი მოპყრობა. 2025 წლის 5 თებერვალს სახალხო დამცველმა მიმართა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს, სადავოდ გახადა პენიტენციური დაწესებულებების დებულებების ის ნორმები, რომლებიც სრულ შემოწმებისას პატიმრის სრულ გაშიშვლებას ითვალისწინებდა. შემდგომში, 2025 წლის 10 ივნისს, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ბრძანებებით შესაბამის დებულებებში შევიდა ცვლილებები, რის შედეგადაც გაუქმდა ის ნორმები, რომლებიც პატიმრის სხეულის ერთდროულად სრულ გაშიშვლებას ითხოვდა.

ტროტუარზე პროტესტის გამო, მოქალაქეების წინააღმდეგ ადმინისტრაციული წარმოება მას შემდეგ დაიწყო, რაც “ქართულმა ოცნებამ”, 2025  წლის 12 დეკემბერს,  თავისუფლების შემზღუდველი მორიგი რეპრესიული საკანონმდებლო ცვლილება მიიღო. ცვლილებები დაჩქარებული წესით, 3 დღეში განიხილეს. ამ ცვლილებებით, ფაქტობრივად, პროტესტი ტროტუარზეც აიკრძალა. პირველ შემთხვევაში გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პატიმრობა 15 დღემდე ვადით (ორგანიზატორისთვის – 20 დღემდე), ხოლო განმეორებით შემთხვევაში შესაძლებელია სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება.  “საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველოს” შეფასებით: “ტროტუარზე დგომის გამო პირის პატიმრობა, თუნდაც ადმინისტრაციული წესით, რომ არაფერი ვთქვათ სისხლისსამართლებრივ სასჯელზე, ვერავითარ კრიტიკას ვერ უძლებს ვერც საქართველოს კონსტიტუციით და ვერც ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო აქტებით უზრუნველყოფილ შეკრების თავისუფლების სტანდარტებიდან გამომდინარე”.

სამოქალაქო აქტივისტ ლევან ჟვანიას 4-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. შინაგან საქმეთა სამინისტრო მას საპროტესტო აქციების დროს გზის სავალ ნაწილზე დგომას ედავებოდა.

ჟვანიას უფლებადამცველის განცხადებით, საქმის მასალებში წარმოდგენილი ვიდეოჩანაწერები არ ადასტურებს, რომ მისი დაცვის ქვეშ მყოფი კანონს არღვევდა. მისი თქმით, ლევან ჟვანია იმყოფებოდა საპროტესტო აქციაზე და მონაწილეობდა შეკრებაში, რის ფარგლებშიც, დაცვის მხარის შეფასებით, მისი ქცევა არ სცდებოდა კანონით დაშვებულ ფარგლებს.

2025 წლის 16 ოქტომბერს „ქართულმა ოცნებამ” მიიღო საკანონმდებლო ცვლილებები სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსებში, რომლებიც მნიშვნელოვნად ზღუდავს დემონსტრანტების მიერ მშვიდობიანი პროტესტის გამოხატვის ფორმებს. ცვლილებების მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹ მუხლს დაემატა მე-10 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილე რიგი ქმედებების ჩადენის შემთხვევაში უალტერნატივოდ ადმინისტრაციული პატიმრობით დაისჯება. ასეთ ქმედებებს შორისაა, მათ შორის, სახის ნიღბით ან სხვა საშუალებით დაფარვა, ცრემლმდენი ან სხვა მსგავსი ნივთიერებების ქონა, ტრანსპორტის ან ქვეითთა გადაადგილებისთვის განზრახ დაბრკოლების შექმნა, დროებითი კონსტრუქციის მოწყობა ან ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა.

აღნიშნული მუხლის დარღვევა ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია – 20 დღემდე ვადით. ამავე ცვლილებებით სისხლის სამართლის კოდექსშიც შევიდა ცვლილებები, რომლის თანახმადაც  ზემოთ აღწერილი ქმედებების განმეორებით, ერთი წლის განმავლობაში ხელმეორედ დარღვევის შემთხვევაში ქმედება სისხლის სამართლის წესით დაისჯება.

სამოქალაქო აქტივისტსა და ფსიქოთერაპევტ პაატა (ტატო) ალავერდაშვილს მოსამართლე მანუჩარ ცაცუამ 4-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეუფარდა.

საქმე განსხვავდება ბოლო პერიოდში საპროტესტო აქციების მონაწილეების მიმართ წარმოებული ადმინისტრაციული საქმეების უმრავლესობისგან – ალავერდაშვილს სამართალდარღვევად პოლიციელის შეურაცხყოფას ედავებოდნენ. საქმე ეხება პოლიციელისთვის შუა თითის ჩვენებას. საქმის განხილვასა და გადაწყვეტილების გამოცხადებას სასამართლომ რამდენიმე სხდომა მოანდომა.

პაატა ალავერდაშვილის განმარტებით, 8 მარტს, პარლამენტის წინ მიმდინარე აქციის დროს, მან შენიშნა სამოქალაქო ფორმაში ჩაცმული პირი, რომელიც დემონსტრანტებს იღებდა. იგი მიიჩნია პროვოკატორად, თავადაც დაიწყო გადაღება და მოუწოდებდა პირს, მანქანის მინა ჩამოეწია. მისი თქმით, როდესაც ეს არ მოხდა, მან ჟესტით გამოხატა უკმაყოფილება. მოგვიანებით გაირკვა, რომ აღნიშნული პირი პოლიციელი იყო.

პაატა ალავერდაშვილი, 9 მარტს გვიან ღამით, აქციიდან დაბრუნებისას მაშინ დააკავეს და მის მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შეადგინეს, როდესაც იგი დავით ჩხეიძის ოჯახთან ერთად ავტომობილით გადაადგილდებოდა. ჩხეიძის განცხადებით,  საპატრულო პოლიციამ მისი ავტომობილი გააჩერა და ალკოტესტი ჩაუტარა, რის პარალელურადაც ალავერდაშვილი ავტომობილიდან გადმოიყვანეს და ადგილზე დააკავეს პოლიციელის შეურაცხყოფის საფუძვლით, ხოლო თავად ჩხეიძე ნარკოლოგიური შემოწმებისთვის გადაიყვანეს.

ტროტუარზე დგომის საფუძვლით სესილი ბუთხუზს 3-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. გადაწყვეტილება 25 მარტს მოსამართლე მანუჩარ ცაცუამ გამოაცხადა.

შინაგან საქმეთა სამინისტრო ბუთხუზს ედავებოდა, რომ მან 2025 წლის 18 დეკემბერს, პარლამენტის წინ ტროტუარზე დგომით გამვლელი მოქალაქეებისთვის გადაადგილების დაბრკოლება შექმნა. მისი საქმის პირველი სხდომა 2025 წლის 29 დეკემბერს გაიმართა, რის შემდეგაც განხილვა არაერთხელ გადაიდო.

სასამართლო სხდომას არ ესწრებოდნენ შსს-ს წარმომადგენლები, ბუთხუზის ადვოკატი და თავად ბუთხუზი. გადაწყვეტილების შესახებ მან სასამართლოს ეზოში შეიტყო, რის შემდეგაც დაუკავშირდა გადაუდებელი დახმარების სამსახურს და სამართალდამცავებს საკუთარი ადგილსამყოფელი შეატყობინა. მომდევნო 3 დღეს სესილი ბუთხუზი ბაღდათის დროებითი მოთავსების იზოლატორში გაატარებს.ტროტუარზე პროტესტის გამო, მოქალაქეების წინააღმდეგ ადმინისტრაციული წარმოება მას შემდეგ დაიწყო, რაც “ქართულმა ოცნებამ”, 2025  წლის 12 დეკემბერს,  თავისუფლების შემზღუდველი მორიგი რეპრესიული საკანონმდებლო ცვლილებამიიღო. ცვლილებები დაჩქარებული წესით, 3 დღეში განიხილეს. ამ ცვლილებებით, ფაქტობრივად, პროტესტი ტროტუარზეც აიკრძალა. პირველ შემთხვევაში გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პატიმრობა 15 დღემდე ვადით (ორგანიზატორისთვის – 20 დღემდე), ხოლო განმეორებით შემთხვევაში შესაძლებელია სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება.  “საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველოს” შეფასებით: “ტროტუარზე დგომის გამო პირის პატიმრობა, თუნდაც ადმინისტრაციული წესით, რომ არაფერი ვთქვათ სისხლისსამართლებრივ სასჯელზე, ვერავითარ კრიტიკას ვერ უძლებს ვერც საქართველოს კონსტიტუციით და ვერც ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო აქტებით უზრუნველყოფილ შეკრების თავისუფლების სტანდარტებიდან გამომდინარე”.

25 მარტს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით, აქციების აქტიურ მონაწილეს, ლაშა კაციას, 4-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. გადაწყვეტილება მოსამართლე თორნიკე კაპანაძემ მიიღო. შინაგან საქმეთა სამინისტროს მტკიცებით, მან 7 თებერვალს რუსთაველის გამზირზე საავტომობილო გზა გადაკეტა.

ლაშა კაცია  ნიკა კაციას ძმაა, რომელიც   წინასწარ პატიმრობაში იმყოფებოდა 2024 წლის 7 დეკემბერიდან 2025 წლის 3 სექტემბრამდე, მანამ სანამ, სასამართლომ ის უდანაშაულოდ ცნო და დარბაზიდან გაათავისუფლა. ნიკა კაცია მის დაკავებას პროტესტში მის მონაწილეობას უკავშირებდა. 

2025 წლის 16 ოქტომბერს „ქართულმა ოცნებამ” მიიღო საკანონმდებლო ცვლილებები სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსებში, რომლებიც მნიშვნელოვნად ზღუდავს დემონსტრანტების მიერ მშვიდობიანი პროტესტის გამოხატვის ფორმებს. ცვლილებების მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹ მუხლს დაემატა მე-10 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილე რიგი ქმედებების ჩადენის შემთხვევაში უალტერნატივოდ ადმინისტრაციული პატიმრობით დაისჯება. ასეთ ქმედებებს შორისაა, მათ შორის, სახის ნიღბით ან სხვა საშუალებით დაფარვა, ცრემლმდენი ან სხვა მსგავსი ნივთიერებების ქონა, ტრანსპორტის ან ქვეითთა გადაადგილებისთვის განზრახ დაბრკოლების შექმნა, დროებითი კონსტრუქციის მოწყობა ან ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა.

აღნიშნული მუხლის დარღვევა ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია – 20 დღემდე ვადით. ამავე ცვლილებებით სისხლის სამართლის კოდექსშიც შევიდა ცვლილებები, რომლის თანახმადაც  ზემოთ აღწერილი ქმედებების განმეორებით, ერთი წლის განმავლობაში ხელმეორედ დარღვევის შემთხვევაში ქმედება სისხლის სამართლის წესით დაისჯება.

25 მარტს, სუმოს რეპორტაჟების კომენტატორსა და სამოქალაქო აქტივისტ ამირან ურუშაძეს გზის გადაკეტვის საფუძვლით 4-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. შესაბამისი გადაწყვეტილება მოსამართლე თორნიკე კაპანაძემ მიიღო.

ურუშაძის ადვოკატის, მიხეილ ზაქარეიშვილის განცხადებით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ წარმოდგენილი ერთადერთი მტკიცებულება ასახავს, რომ ამირან ურუშაძე რამდენიმე წამით გადადის გზაზე პოლიციელის განცხადების მოსასმენად, რის შემდეგაც კვლავ ტროტუარზე ბრუნდება. 

ადვოკატის განცხადებით: „ის გზაზე გადადის პოლიციელის მოსასმენად და არა გზის გადასაკეტად. მიუხედავად ამისა, მოსამართლე თორნიკე კაპანაძემ მას 4-დღიანი პატიმრობა შეუფარდა. რა მოტივაციით იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ამ ეტაპზე უცნობია – გადაწყვეტილება ახლახან ჩამბარდა და მისი გაცნობის შემდეგ გახდება ცნობილი.”

2025 წლის 16 ოქტომბერს „ქართულმა ოცნებამ” მიიღო საკანონმდებლო ცვლილებები სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსებში, რომლებიც მნიშვნელოვნად ზღუდავს დემონსტრანტების მიერ მშვიდობიანი პროტესტის გამოხატვის ფორმებს. ცვლილებების მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹ მუხლს დაემატა მე-10 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილე რიგი ქმედებების ჩადენის შემთხვევაში უალტერნატივოდ ადმინისტრაციული პატიმრობით დაისჯება. ასეთ ქმედებებს შორისაა, მათ შორის, სახის ნიღბით ან სხვა საშუალებით დაფარვა, ცრემლმდენი ან სხვა მსგავსი ნივთიერებების ქონა, ტრანსპორტის ან ქვეითთა გადაადგილებისთვის განზრახ დაბრკოლების შექმნა, დროებითი კონსტრუქციის მოწყობა ან ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა.

აღნიშნული მუხლის დარღვევა ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია – 20 დღემდე ვადით. ამავე ცვლილებებით სისხლის სამართლის კოდექსშიც შევიდა ცვლილებები, რომლის თანახმადაც  ზემოთ აღწერილი ქმედებების განმეორებით, ერთი წლის განმავლობაში ხელმეორედ დარღვევის შემთხვევაში ქმედება სისხლის სამართლის წესით დაისჯება.