საკანონმდებლო ცვლილებები ზღუდავს მედიის გამოხატვის თავისუფლებას

12 ივნისს, პარლამენტმა მესამე მოსმენით, 84 ხმით მიიღო „გრანტების შესახებ“ კანონში ცვლილებები. კერძოდ, ცვლილებით გრანტად ჩაითვლება ტექნიკური და საექსპერტო დახმარება, ცოდნის გაზიარება და სხვა მსგავსი ტიპის კონტრიბუციაც.

აღნიშნული ცვლილება მოსდევს კანონში უკვე შეტანილ, აპრილის ჩანაწერს, რომლის მიხედვითაც, უცხოური გრანტების მისაღებად საჭირო გახდა მთავრობის ან მისი უფლებამოსილი პირის თანხმობა. “ქართული ოცნება” ამას სახელმწიფოს სუვერენიტეტის დაცვის მექანიზმად აფასებს, მაშინ როცა სამოქალაქო სექტორის შეფასებით ცვლილებები სამოქალაქო საზოგადოების განადგურებას ისახავს მიზნად.  არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის და მედიისთვის საერთაშორისო გრანტები დამოუკიდებლად მუშაობის ძირითადი წყაროა. აღნიშნული ცვლილებები განიხილება იმ საკანონმდებლო პაკეტის ნაწილად, რომელიც სამოქალაქო საზოგადოებისა და მედიის წინააღმდეგაა მიმართული.

მანამდე, 2025 წლის 16 აპრილს, “ქართულმა ოცნებამ”  “გრანტების შესახებ” კანონში მიიღო სხვა ცვლილებები:

  • გრანტის გამცემმა (დონორმა) გრანტის გაცემაზე თანხმობის მისაღებად უნდა მიმართოს საქართველოს მთავრობას;
  • გრანტის მიმღები, თანხმობის გარეშე გრანტის მიღების შემთხვევაში დაჯარიმდება გრანტის ორმაგი ოდენობით;
  • ანტიკორუფციულ ბიუროს ენიჭება დამატებითი უფლებამოსილება, როგორიცაა – პირისგან ფინანსური ანგარიშის მოთხოვნა, ასევე ფიზიკური პირის გამოკითხვის უფლება; 
  • ანტიკორუფციული ბიურო საჯარო დაწესებულებისგან, ფიზიკური პირისგან, იურიდიული პირისგან შეძლებს გამოითხოვოს “განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალური მონაცემი”.

“გრანტების შესახებ” კანონში ცვლილებას არასამთავრობო ორგანიზაციები ერთობლივი განცხადებით გამოეხმაურნენ

აღნიშნული კანონი თავისი არსით და მოსალოდნელი შედეგით არის ხალხის დევნის აქტი და მიზნად ისახავს მოქალაქეების მმართველი პარტიის სადამსჯელო სისტემის პირისპირ დატოვებას და საერთაშორისო საზოგადოებისთვის მათი თანადგომის აკრძალვას“, – ნათქვამია არასამთავრობო ორგანიზაციების განცხადებაში.

ონლაინ გამოცემა “ტაბულას”, “გრანტების კანონის” საფუძველზე, კუთვნილი გრანტის მიღება შეეზღუდა

2025 წლის 11 ივნისს ცნობილი გახდა, რომ ონლაინ გამოცემა “ტაბულა” ვეღარ მიიღებს გაერთიანებული სამეფოს მთავრობის გრანტს, 50 ათასი ფუნტის ოდენობით, რომელიც მოგებული ჰქონდა კონკურსის წესით. როგორც გამოცემა წერს, ეს თანხა უნდა მოხმარებოდა თვითმმართველობის არჩევნების მიმდინარეობის შესახებ ქართული საზოგადოების ინფორმირებას.

გამოცემის განცხადებიდან ასევე ირკვევა, რომ ბრიტანეთის მთავრობამ, გრანტის მიმღებთა დაცვის მიზნით, ახლახან მიღებული “გრანტების შესახებ კანონის” მოთხოვნების შესაბამისად, “ქართული ოცნების” მთავრობას ნებართვისთვის მიმართა. მთავრობისგან კი მიიღო პასუხი, რაც ვადების გაჭიანურებაზე მიუთითებდა, რის შემდეგაც ბრიტანეთის მთავრობამ პროექტი გააუქმა. 

განცხადება ამის შესახებ დღეს ბრიტანეთის მთავრობამაც გაავრცელა. მასში  ნათქვამია, რომ გაერთიანებული სამეფო კეთილსინდისიერად ცდილობდა მოეპოვებინა გრანტის დამტკიცების შესახებ თანხმობა რიგ პროექტებზე, რომლებიც მიზნად ისახავდა სამოქალაქო საზოგადოების მხრიდან  ამომრჩეველთა განათლებასა და მოქალაქეთა მხრიდან არჩევნების მონიტორინგს, “თუმცა, საქართველოს ხელისუფლებასთან განხილვის შემდეგ, გვაცნობეს, რომ მთავრობის დადგენილება ‘გრანტების დამტკიცების პროცედურის შესახებ’ ჯერ არ არის დასრულებული. შესაბამისად, ამ დრომდე არ არსებობს  ‘გრანტების დამტკიცების პროცედურის შესახებ’ გადაწყვეტილებების მიღების მექანიზმები ან ვადები. სამწუხაროდ, ამ გაურკვევლობის გამო, გვიწევს გავაუქმოთ დაგეგმილი საგრანტო წინადადებები, რომლებიც მიზნად ისახავდა დაგეგმილი მუნიციპალური არჩევნების გამჭვირვალობისა და კონკურენტუნარიანობის მხარდაჭერას”, – ნათქვამია განცხადებაში. 

“გრანტების შესახებ” კანონში ცვლილება “ქართულმა ოცნებამ” 2025 წლის 16 აპრილს მიიღო. ცვლილებების თანახმად გრანტის გამცემმა (დონორმა) გრანტის გაცემაზე თანხმობის მისაღებად უნდა მიმართოს საქართველოს მთავრობას; გრანტის მიმღები, თანხმობის გარეშე გრანტის მიღების შემთხვევაში დაჯარიმდება გრანტის ორმაგი ოდენობით.

საკანონმდებლო ცვლილებები ზრდის მარეგულირებლის კონტროლის მექანიზმებს მაუწყებლებზე

2025 წლის 12 ივნისს, ერთპარტიულმა პარლამენტმა მესამე მოსმენით მიიღო საკანონმდებლო პაკეტი, რომლითაც ცვლილებები შევიდა, მათ შორის მაუწყებელთა შესახებ კანონში და კომუნიკაციების კომისიას მიენიჭა უფლებამოსილება მაუწყებლების შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაცია ბანკებისგან სასამართლოს გზით გამოითხოვოს. აღნიშნულის შესახებ, ახალი თავი დაემატა „ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსს“.

მედიის ადვოკატირების კოალიციის განცხადებით, მარეგულირებლისთვის მსგავსი უფლებამოსილების მინიჭების აუცილებლობა საერთოდ არ არსებობს. მეტიც, დამატებითი უფლებები სცილდება ზოგადად უწყების მანდატს. კომისიისთვის საბანკო კონფიდენციალურობის დარღვევის შესაძლებლობის მინიჭება მედიაზე ფინანსური ზეწოლისა და შანტაჟის ახალი იარაღია”.

თავდაპირველად, კანონში “მაუწყებლობის შესახებ” ცვლილებები “ქართული ოცნების” პარლამენტმა 2025 წლის 1 აპრილს მიიღო.

ცვლილების თანახმად სრულად აიკრძალა მაუწყებლების უცხოური დაფინანსება, მნიშვნელოვნად გაიზარდა მარეგულირებელი ორგანოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის უფლებამოილება, კერძოდ  ჟურნალისტების პროფესიული საქმიანობა რეგულირების სფეროში მოექცა. 

  • კანონში შესული ცვლილებების თანახმად იკრძალება ე.წ. “უცხოური ძალისგან” მაუწყებლის მიერ პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაფინანსების მიღება და უცხოური ძალის მიერ მაუწყებლის მომსახურების შესყიდვა, გარდა რეკლამისა ან პროდუქტის განთავსებისა.
  • ცვლილების თანახმად მაუწყებლებს ეკრძალებათ სოციალური რეკლამის განთავსების სანაცვლოდ პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაფინანსების მიღება.

კანონის თანახმად, უცხოურ ძალად განიხილება: ა) უცხო სახელმწიფოს ხელისუფლების სისტემის შემადგენელი სუბიექტი; ბ) ფიზიკური პირი, რომელიც არ არის საქართველოს მოქალაქე; გ) იურიდიული პირი, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე არ არის დაფუძნებული; დ) ისეთი ორგანიზაციული ერთეული ან პირთა სხვა სახის ისეთი გაერთიანება, რომელიც უცხო სახელმწიფოს სამართლის ან/და საერთაშორისო სამართლის საფუძველზეა დაფუძნებული.

  • ცვლილებით  შემოდის ასევე დეტალური რეგულაციები,  ტელე და რადიო მაუწყებლობის სტანდარტებთან დაკავშირებით, ფაქტის ჯეროვანი სიზუსტის და პასუხის უფლების შესახებ. აგრეთვე ემატება რეგულაციები ფაქტის სამართლიანობის და მიუკერძოებლობის, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის, ფარული მეთოდის გამოყენებით ინფორმაციის მოპოვების და გადაცემის, შეიარაღებული დაპირისპირების, უბედური შემთხვევის და სხვა საგანგებო ვითარების გაშუქების და არასრულწლოვან პირთა დაცვის ცალკეული საკითხების შესახებ.

“საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველოს” აცხადებს, რომ აღნიშნული კანონები საფრთხეს უქმნის კრიტიკულად განწყობილი დამოუკიდებელი მედიის არსებობას.

ამ კანონებთან ერთად საქართველოში 2024 წლიდან მოქმედებს კანონი “უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ”, იგივე “რუსული კანონი”, რომელიც გასულ წელს “ქართულმა ოცნებამ” ფართო საზოგადოებრივი წინააღმდეგობის და საერთაშორისო კრიტიკის მიუხედავად მიიღო და რომელიც მიზნად ისახავს იმ არასამთავრობო და მედიაორგანიზაციების “უცხოური ძალის” ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციებად რეგისტრაციას, რომელთა შემოსავლების 20% უცხოური ორგანიზაციებიდან არის მიღებული. 


კომუნიკაციების კომისიამ „ქართული ოცნების“ საჩივრები „TV პირველის“, „ფორმულასა“ და „მთავარი არხის“ წინააღმდეგ განსახილველად მიიღო

2025 წლის 5 ივნისს, კომუნიკაციების კომისიამ „TV პირველის“, „ფორმულასა“ და „მთავარი არხის“ წინააღმდეგ „ქართული ოცნების“ საჩივრები განსახილველად დაუშვა და მათ არსებითად 19 ივნისს განიხილავს.

2 ივნისს, ტელეკომპანიებმა „ფორმულა“ და „TV პირველი“ განცხადება გაავრცელეს, რომლის მიხედვითაც ირკვევა, რომ „ქართულმა ოცნებამ“ მათ კომუნიკაციების ეროვნულ კომისიაში უჩივლა.

ტელეკომპანია „ფორმულას“ „ქართული ოცნების“ წარმომადგენელი მაუწყებლობის შესახებ კანონის იმ ნორმების დარღვევას ედავება, რომელიც მმართველმა პარტიამ 1 აპრილს მიიღო. ოცნებამ კომისიას 1 ივნისს მიმართა, როდესაც  კომისიას მაუწყებლის დასანქცირების უფლებამოსილება მიენიჭა. 

“საჩივრის მიხედვით, ცენზურას უნდა დაექვემდებაროს ტერმინები, რომლებიც ხაზს უსვამს ქართული ოცნების პარლამენტის, თანამდებობის პირებისა თუ ინსტიტუტების არალეგიტიმურობასა და პოლიტიკურ მიკერძოებას” – ნათქვამია ტელეკომპანია “ფორმულას” მიერ გავრცელებულ განცხადებაში.

„ქართული ოცნება“ ტელეკომპანია „ფორმულას“ უჩივის ისეთი ტერმინების გამოყენების გამო, როგორებიცაა: „რეჟიმის პატიმრები“, „რეჟიმის სასამართლო“, „არალეგიტიმური პარლამენტი“, „ე.წ. პარლამენტი“ და სხვა.

„TV პირველის“ ინფორმაციით, მათ წინააღმდეგ კომუნიკაციების ეროვნულ კომისიაში 14-გვერდიანი საჩივარია შეტანილი, სადაც ჩამოთვლილია სიტყვები და ტერმინები, რომლებიც მედიის მიერ სხვადასხვა საინფორმაციო გამოშვებაში იყო გამოყენებული.

“მაუწყებლობის შესახებ” კანონში ცვლილებები “ქართულმა ოცნებამ” 2025 წლის 1 აპრილს მიიღო. ცვლილების თანახმად, მნიშვნელოვნად გაიზარდა მარეგულირებელი ორგანოს, კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის, უფლებამოილება, ასევე სრულად აიკრძალა მაუწყებლების უცხოური დაფინანსება

მედიაში არსებულ მდგომარეობას განცხადებით გამოეხმაურა მედიის ადვოკატირების კოალიცია – „ქართული ოცნების“ მიერ ბოლო პერიოდში ინიცირებული და მიღებული რეპრესიული კანონმდებლობა მიზანმიმართულად ზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას და საზოგადოების წვდომას ალტერნატიულ აზრსა და ინფორმაციაზე” – ნათქვამია განცხადებაში

“აჭარა თაიმსის” ჟურნალისტს ხელვაჩაურის საკრებულო ფიზიკური ძალის გამოყენებით დაატოვებინეს

2025 წლის 23 მაისს, “აჭარა თაიმსის” დამფუძნებელს და რედაქტორს, სულხან მესხიძეს, რომელიც ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს სხდომის გასაშუქებლად იყო მისული, საკრებულოს სხდომების ოთახი სრულად სავსე დახვდა, რა მიზეზითაც, მას უარი უთხრეს სხდომათა დარბაზში შესვლაზე.

ჟურნალისტის განცხადებით, დარბაზის სრულად შევსება, ხელოვნურად ხდება საკრებულოს თანამშრომლებით, რათა საზოგადოების წარმომადგენლებს და მედიას არ მიეცეს შესაძლებლობა დაესწროს საჯარო სხდომას და ჩაერთონ დისკუსიაში.

მას შემდეგ, რაც სულხან მესხიძემ უარი განაცხადა საკრებულოს სხდომის დარბაზის დატოვებაზე, მას ხელვაჩაურის სარკებულოს შენობა ფიზიკური ძალის გამოყენებით დაატოვებინეს და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს

მედიის ნაწილს პარლამენტში მუშაობა შეეზღუდა

2025 წლის 14 მაისს, საქართველოს პარლამენტის შენობაში უსაფრთხოების ე.წ. “ყვითელი დონე” გამოაცხადდა, რის საფუძველზეც, აკრედიტებული ტელემაუწყებლების გარდა, ყველა სხვა მედიას საკანონმდებლო ორგანოში მუშაობა შეეზღუდა. პარლამენტში დაიშვებოდნენ მხოლოდ ტელემაუწყებლების აკრედიტებული ჟურნალისტები, თუმცა, არაუმეტეს ორი ჯგუფი თითო მაუწყებლიდან.

აღნიშნული შეზღუდვა ამოქმედდა იმ დღეს, როდესაც, პარლამენტის თავმჯდომარეს შალვა პაპუაშვილს ყოველწლიური ანგარიში და მომდვენო წლის სტრატეგიული გეგმა უნდა წარედგინა. 

შეზღუდვა ამოქმედდა “საქართველოს პარლამენტის სასახლეში უსაფრთხოების დაცვის წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის 2023 წლის 04 სექტემბრის N1/259/23 ბრძანების შესაბამისად. „უსაფრთხოების ყვითელი დონის” გამოცხადების მიზნად დასახელებული იყო „საქართველოს პარლამენტის სასახლეში სამუშაო და უსაფრთხო გარემოს უზრუნველყოფა”

შალვა პაპუაშვილის 2023 წლის  ბრძანების საფუძველზე, საქართველოს პარლამენტში არააკრედიტებულ მედიას არაერთხელ შეუზღუდეს მუშაობის საშუალება.

სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო ადმინისტრაციაში საჯარო სხდომაზე მედია არ შეუშვეს

2025 წლის 8 მაისს, სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო ადმინისტრაციაში, საჯარო სხდომაზე სადაც გუბერნატორს წარადგენდნენ მედია არ შეუშვეს. ამის შესახებ ინფორმაცია TOK2Region-მა გაავრცელა. სამცხე-ჯავახეთის ყოფილი გუბერნატორი ბესიკ ამირანაშვილი 8 მაისს ზაალ გელაშვილმა ჩაანაცვლა. 

საჯარო სხდომების დამოუკიდებელი მედიისთვის დახურვა ზოგადი ტენდენციაა და ამ მეთოდს “ქართული ოცნებამ” წარსულშიც არაერთხელ მიმართა. 

ბათუმში უმაღლესი საბჭოს სხდომაზე ჟურნალისტები არ დაუშვეს

2025 წლის 7 აპრილს ბათუმში უმაღლესი საბჭოს სხდომაზე ჟურნალისტები არ შეუშვეს. ამის შესახებ ინფორმაციას ავრცელებს გამოცემა “ბათუმელები”. სხდომაზე აჭარის მთავრობის ახალ თავმჯდომარეს ამტკიცებენ. გათიშულია პირდაპირი ტრანსლაციაც. 

ეს არ არის პირველი შემთხვევა, როცა მედიის წარმომადგენლებს საჯარო სხდომებზე დასწრებას უკრძალავენ. 4 აპრილს, ჭიათურაში არ შეუშვეს  „ფორმულას“ „TV პირველისა“ და „მთის ამბების“ ჟურნალისტები.

მსგავსი ინციდენტები წარმოადგენს „ქართული ოცნების“ პოლიტიკის ნაწილს, რომელიც მიმართულია დამოუკიდებელი მედიის გაჩუმებისა და მარგინალიზებისკენ. ჩვენ ვხედავთ კრიტიკული მედიის წინააღმდეგ მიმართულ სისტემურ ზეწოლას, რაც ვლინდება ჟურნალისტების მიმართ ფიზიკურ ძალადობაში, მუქარაში, საქმიანობაში უკანონო ხელშეშლასა და სიტყვიერ შეურაცხყოფაში, სამართლებრივ დევნასა და დისკრიმინაციულ მოპყრობაში ინფორმაციის მიღებისას. აღნიშნული ძალადობის ფონზე, არცერთი დამნაშავე პირი არ არის პასუხისგებაში მიცემული” – ნათქვამია მედიის ადვოკატირების კოალიციის განცხადებაში

ჭიათურაში საკრებულოს საჯარო სხდომაზე ჟურნალისტები არ დაუშვეს

2025 წლის 4 აპრილს ტელეკომპანია „ფორმულას“ „TV პირველისა“ და „მთის ამბების“ გადამღები ჯგუფები ჭიათურის საკრებულოს სხდომაზე არ შეუშვეს.

მედიის ადვოკატირების კოალიციამ ფაქტს მედიის წინააღმდეგ წარმოებული სისტემური კამპანიის კიდევ ერთ მაგალითი უწოდა, რომელიც მიზნად ისახავს კრიტიკული აზრის შეზღუდვას და ინფორმაციის თავისუფალ გაცვლას.

მსგავსი ინციდენტები წარმოადგენს „ქართული ოცნების“ პოლიტიკის ნაწილს, რომელიც მიმართულია დამოუკიდებელი მედიის გაჩუმებისა და მარგინალიზებისკენ. ჩვენ ვხედავთ კრიტიკული მედიის წინააღმდეგ მიმართულ სისტემურ ზეწოლას, რაც ვლინდება ჟურნალისტების მიმართ ფიზიკურ ძალადობაში, მუქარაში, საქმიანობაში უკანონო ხელშეშლასა და სიტყვიერ შეურაცხყოფაში, სამართლებრივ დევნასა და დისკრიმინაციულ მოპყრობაში ინფორმაციის მიღებისას. აღნიშნული ძალადობის ფონზე, არცერთი დამნაშავე პირი არ არის პასუხისგებაში მიცემული” – ნათქვამია მედიის ადვოკატირების კოალიციის დასკვნაში.

“TV პირველის” ჟურნალისტს პარლამენტმა აკრედიტაცია ექვსი თვით შეუჩერა

2025 წლის 24 მარტს “TV პირველის” ჟურნალისტს ნატა ქაჯაიას საქართველოს პარლამენტმა აკრედიტაცია ექვსი თვით შეუჩერა

აკრედიტაციის შეჩერება უკავშირდება პროევროპული აქციების დროს დაკავებული პატიმრების საქმეზე მომზადებულ სიუჟეტს. ნატა ქაჯაიამ გამოკითხა პარლამენტის თანამშრომლები. ინტერვიუზე უარის შემდეგ, ქაჯაია ცდილობდა საჯარო მოხელეებისგან პასუხის მიღებას. 

ოცნების რეაქცია აჩვენებს რომ შაბათს გასული სიუჟეტი მათთვის არ იყო სასიამოვნო, რადგან ჩვენ მაყურებელს მოვუყევით როგორ სიყალბეზეა დაფუძნებული დევნა – სისხლის სამართლის საქმეში, სინდისის პატიმრების საქმეში. მე მივედი ინტერვიუს ასაღებად პარლამენტის თანამშრომელთან, კაცთან ვისი ჩვენებაც დევს სინდისის პატიმრების საქმეში” – ამბობს ნატა ქაჯაია “TV პირველთან” ინტერვიუში.

შემთხვევას გამოეხმაურა “მედიის ადვოკატირების კოალიცია” – “რეჟიმი სისტემურად ძალადობას დამოუკიდებელ მედიაზე, ჟურნალისტებს უკანონოდ ეშლებათ ხელი პროფესიული მოვალეობის შესრულებაში, ადგილი აქვს პერმანენტული თავდასხმის, დაშინების, შეურაცხყოფისა და დეზინფორმაციის ფაქტებს. დღემდე არ დამდგარა პასუხისმგებლობა არც ერთი იმ პირისთვის, ვინც აღნიშნული სისტემური დანაშაულის ბრძანება გასცა თუ აღასრულა”.

საკანონმდებლო ორგანოში ჟურნალისტების აკრედიტაციის წესს პარლამენტის თავმჯდომარის 2023 წლის 6 თებერვლის დადგენილება განსაზღვრავს.