2025 წლის 27 ივნისს საქართველოს პარლამენტში “ქართული ოცნების” პრეიმიერ-მინისტრის, ირაკლი კობახიძის, ყოველწლიური მოხსენების მოსმენა გაიმართა, ამასთან დაკავშირებით ადმინისტრაციულ ორგანოში უსაფრთხოების ყვითელი დონე აამოქმედეს.
„საქართველოს პარლამენტის სასახლეში უსაფრთხოების დაცვის წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის 2023 წლის 04 სექტემბრის N1/259/23 ბრძანების შესაბამისად, მიმდინარე წლის 27 ივნისს, პარლამენტის სასახლეში იმოქმედებს უსაფრთხოების ყვითელი დონე – ვიზიტორებს ეზღუდებათ პარლამენტის სასახლეში შესვლა” – წერია პარლამენტის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში.
უსაფრთხოების ყვითელი დონის გამოცხადება ზღუდავს და ხელოვნულ ბარიერს უწესებს მედიის მუშაობას, განსაკუთრებით ონლაინ მედიების და ეს, პირველი შემთხვევა არ არის, როცა მსგავსი შეზღუდვა წესდება საქართველოს პარლამნეტში, თუ სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოებში.
18 ივნისს, ქართულმა ოცნებამ სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების კანონში ცვლილებები დააინიცირა, რაც პარლამენტმა დაჩქარებული წესით განიხილა. 26 ივნისს, პარლამენტმა სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების მასშტაბური შეზღუდვები ერთხმად მიიღო. ინიციირებული ცვლილებები წარმოადგენს გაგრძელებას „ქართული ოცნების“ მიერ მიღებული ათზე მეტი კანონმდებლობის ცვლილებისა, რომლებიც ზღუდავს ადამიანის უფლებების აქამდე არსებულ სტანდარტებს ან ამკაცრებს სანქციებს სხვადასხვა სახის დარღვევებზე.
რა ცვლილებები შედის კანონში:
- ცვლილება ცილისწამების განმარტებაში: ცილისწამებად განისაზღვრება „არსებითად მცდარი და სახელის გამტეხი განცხადება“ , ცნებიდან ამოღებულია ზიანის კომპონენტი, რომელიც დღეს მოქმედი რედაქციით ცილისწამებად განცხადების შეფასებისთვის არსებითია.
- მტკიცების ტვირთის გადატანა მოპასუხეზე: ცვლილებით, ცილისწამების დავაში პირს, რომელმაც გააკეთა განცხადება, დაეკისრება ფაქტის ჭეშმარიტების მტკიცების ტვირთი, მაშინ როცა დღეს ამას თავად მოსარჩელე ამტკიცებს.
- ზიანის ანაზღაურების გაფართოება: თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება საკმარისად არ ანაზღაურებს ზიანს, მოპასუხეს დაეკისრება მორალური ან/და ქონებრივი ზარალის ანაზღაურება.
- უქმდება დაცვის მექანიზმები: უქმდება ნორმა, რომლის თანახმადაც სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საქმეზე მოპასუხის უარი, გაამხილოს წყარო ან პროფესიული საიდუმლოება, – დაუშვებელია, გახდეს მოპასუხის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილების გამოტანის ერთადერთი საფუძველი.
- უქმდება ‘კვალიფიციური პრივილეგია’: აღარ იმოქმედებს ნორმა, რომელიც იცავდა პირს, რომელმაც გონივრულად გადაამოწმა ფაქტი, მაგრამ მაინც დაუშვა შეცდომა, მოქმედებდა საზოგადოებრივი ინტერესით, ან გააკეთა სამართლიანი და ზუსტი რეპორტაჟი საზოგადოებრივი მნიშვნელობის საკითხზე. ეს ცვლილება, სავარაუდოდ, ყველაზე მეტად კრიტიკულ მედიასა და ჟურნალისტებს დააზარალებს, განსაკუთრებით როცა რეპორტაჟის სუბიექტები ხშირად უარს ამბობენ თანამშრომლობაზე.
- კანონით დაწესდა სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლება შინაარსობრივად რეფგულირება თუ ეს ეხება „საჯარო სივრცეში შეურაცხყოფას”. ამ დრომდე შეიძლებოდა კანონით დარეგულირებულიყო მხოლოდ “ადამიანის პირისპირ შეურაცხყოფა“, ცვლილებების ამოქმედების შემდეგ კანონით რეგულირებადი ხდება „საჯარო სივრცეში შეურაცხყოფა“.
- უქმდება ჩანაწერი, რომლის მიხედვითაც პირადი ცხოვრების დაცვა არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას გამოხატვის თავისუფლების შესაზღუდად, რაც იცავდა მედიასა და საზოგადოებას იმ შემთხვევებში, როცა საჯარო ინტერესის მქონე ინფორმაცია ნაწილობრივ პირად საკითხსაც ეხებოდა — განსაკუთრებით მაღალი თანამდებობის პირების ან საჯარო პირების საქმიანობას. მისი გაუქმება ზრდის რისკს, რომ საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანი ინფორმაციის გავრცელება შეიზღუდოს პირადი ცხოვრების დაცვის მოტივით, რაც საფრთხეს უქმნის გამჭვირვალობასა და დემოკრატიულ ანგარიშვალდებულებას.
- კანონს 100-დღიანი უკუქცევითი ძალა აქვს. ეს ნიშნავს, რომ ახალი რეგულაციები კანონის ძალაში შესვლამდე 100 დღით ადრე გაკეთებულ განცხადებას შეეხება.
გარდა ამისა, კანონიდან ქრება შემდეგი ფრაზაც: „ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ“.საკანონმდებლო ცვლილებები მნიშვნელოვნად ართულებს თავისუფალი მედიის, სამოქალაქო სექტორისა და კრიტიკული მოქალაქეების საქმიანობას და ეწინააღმდეგება კონსტიტუციურ და საერთაშორისო სტანდარტებს.
18 ივნისს, პარლამენტში დაინიცირდა, საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანულ კანონში ცვლილებები, რომელიც პარლამენტმა დაჩქარებული წესით განიხილა და 26 ივნისს, მე-3 მოსმენით მხარი დაუჭირა, მათ შორის, სასამართლოს სხდომებზე მედიისთვის ფოტო-ვიდეო გადაღების აკრძალვას. ცვლილებები სასამართლო პროცესების გაშუქების წესებს ფუნდამენტურად ცვლის და ფაქტობრივად, შეუძლებელს ხდის მედიისთვის პროცესების გაშუქებას. კანონში შეტანილი ცვლილებების შედეგად, იზღუდება როგორც სასამართლოს შიგნით სივრცეში, ასევე ეზოსა და დერეფნებში გადაღება.
- სასამართლოში გადაღების შეზღუდვა: ფოტო, ვიდეო და აუდიოგადაღება/ტრანსლაცია აკრძალულია სასამართლოს შენობაში, სხდომის დარბაზსა და ეზოში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ამას სასამართლო ან მის მიერ უფლებამოსილი პირი ახორციელებს. სასამართლო სხდომის ვიდეო და აუდიო ჩაწერა, ასევე ტრანსლაცია, შეიძლება დაშვებულ იქნეს მხოლოდ ყოველ კონკრეტულ სასამართლო სხდომასთან დაკავშირებით საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მიღებული შესაბამისი გადაწყვეტილებით.
- მაუწყებლების წვდომის შეზღუდვა: უქმდება ნორმა, რომლის მიხედვითაც საზოგადოებრივ მაუწყებელს შეზღუდვის გარეშე შეეძლო სასამართლო პროცესის გაშუქება, თუ ის არ სარგებლობდა ამ უფლებით, გადაღების უფლება სხვა მაუწყებელს გადაეცემოდა მოსამართლის წინასწარი წერილობითი თანხმობით.
- პირადი ნივთების ჩამორთმევის უფლება: სასამართლოს ენიჭება უფლება, შენობაში შესულ პირებს ჩამოართვას მობილური ტელეფონი, კომპიუტერი, ფოტო-ვიდეო-აუდიო ტექნიკა და სხვა ნივთები.
- სასამართლო გადაწყვეტილებების საჯაროობის შეზღუდვა: სასამართლო აქტები მხოლოდ საბოლოო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ გახდება საჯარო. ნებისმიერ პირს, მათ შორის მედიას, ეკრძალება გადაწყვეტილების გამოქვეყნება დეპერსონალიზაციის გარეშე. ინფორმაცია გაიცემა მხოლოდ ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით.
- პასუხისმგებლობა სასამართლოს უპატივცემულობისათვის: მხარეების, საქმეში მონაწილე სხვა პირების, აგრეთვე ნებისმიერი პირის მიერ ნებისმიერი ფორმით (ვერბალურად, უხამსი ან სხვა მსგავსი ქმედებით) და ნებისმიერ ვითარებაში (სასამართლო სხდომაზე, საჯარო სივრცეში) მოსამართლისადმი უპატივცემულობას გამოხატვა, რომელიც უკავშირდება მოსამართლის სტატუსს, იწვევს კანონით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას.
აღნიშნული ცვლილებები მნიშვნელოვნად ზღუდავს სასამართლო პროცესის საჯაროობის პრინციპს და დაუსაბუთებლად ზღუდავს მედიის წვდომას ღია სასამართლო პროცესებზე, რაც ეწინააღმდეგება ღიაობისა და ანგარიშვალდებულების დემოკრატიულ პრინციპებს.
2023 წლის 23 ივნისს, თბილისში, პოეტი და აქტივისტი ზვიად რატიანი პოლიციელზე თავდასხმის ბრალდებით დააკავეს. ზვიად რატიანის დაკავების ფაქტს შეესწრო ტელეკომპანია “კავკასიის” ჟურნალისტი ნინო კოდალაშილი და დაკავების პროცესი გადაიღო პირადი მობილური ტელეფონით, რაც დააფიქსირეს სამართალდამცველებმაც.
მოგვიანებით, პოლიციამ ნინო კოდალაშვილის პოლიციის განყოფილებაში გადაყვანა განიზრახა, მოწმის სტატუსით გამოკითხვის მიზნით და ასევე, მისი პერსონალური მობილური ტელეფონის დათვალიერება. შემთხვევას შეესწრო ტელეკომპანია “კავკასიის” დირექტორიც, ნინო ჯანგირაშვილი. მან პოლიციას ჟურნალისტის გადაყვანაზე და პერსონალური მობილური ტელეფონის დათვალიერებაზე შესაბამისი კანონიერი პროცედურების გარეშე (უწყება) უარი უთხრა. ჯანგირაშვილის განცხადებით, ადგილზე სხვა აქტივისტებიც მივიდნენ. პროტესტის შედეგად პოლიციამ ჟურნალისტის გადაყვანის გადაწყვეტილება შეცვალა.
პოლიციასთან ჟურნალისტების საუბრის პროცესი სოციალური ქსელის საშუალებით ლაივით გადაიცემოდა.
2025 წლის 21 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოში აქტივისტის, ნინო დათაშვილის სასამართლო პროცესი გაიმართა, რომელიც მიმდინარე წლის 9 მაისს, სასამართლოს შენობაში მომხდარი ინციდენტის გამო აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეს ეხებოდა.
მოსამართლე ეკა ბარბაქაძემ, ყოველგვარი ახსნა-განმარტების და დასაბუთების გარეშე, სასამართლო სხდომის ფოტო და აუდიო გადაღება აკრძალა. სხდომაზე მხოლოდ ვიდეოკამერების დასწრება დაუშვა. “ბარბაქაძემ სხდომის დაწყებისას თქვა, რომ მიიღო მედიის განცხადებები ვიდეო და ფოტო გადაღების და აუდიო ჩანაწერების გაკეთების უფლების შესახებ, თუმცა, მხოლოდ ვიდეოს გადაღების უფლება გასცა, ფოტოსა და აუდიოზე უარი კი არც დაასაბუთა” – წერს საინფორმაციო სააგენტო “პუბლიკა”.
სასამართლოებში მედიის მუშაობის შეზღუდვის ეს პირველი შემთხვევა არ არის, სულ რამდენიმე დღის წინ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე გიორგი არევაძემ მედიას სრულყოფილად მუშაობის საშუალება არ მისცა.
2025 წლის 19 ივნისს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე გიორგი არევაძემ მედიის წარმომადგენლებს არ მისცა სრულყოფილად მუშაობის საშუალება. ამ დღეს, სასამართლოში სინდისის პატიმრის, არჩილ მუსელიანცის, საქმე განიხილებოდა.
როგორც ჟურნალისტები ჰყვებიან, სასამართლო პროცესი იმართებოდა მინის კარ-ფანჯრით გაყოფილ დარბაზში, გამყოფ ტიხარს მიღმა არ აღწევდა მოსაუბრეების ხმა, რის გამოც, მედიის წარმომადგენლებმა მოსამართლეს მიკროფონების შიდა სივრცეში დადება სთხოვეს, მოსამართლემ კი მათ ამის უფლება არ მისცა.
მედიის წარმომადგენლებმა პროცესი დატოვეს, რადგან, მათი თქმით, დარბაზში ხმა არ ისმოდა და შეუძლებელი იყო სხდომის შინაარსის გაგება.
ბოლო პერიოდში, სასამართლო სისტემა მნიშვნელოვნად ზღუდავს მედიის საქმიანობას სასამართლო პროცესების გაშუქებასთან დაკავშირებით. 2025 წლის 22 მაისიდან 19 ივნისამდე პერიოდში, თბილისის საქალაქო სასამართლოში დაფიქსირდა ოთხი შემთხვევა (22, 23, 29 და 30 მაისს), როდესაც შენობაში არ შეუშვეს ფოტო/ვიდეო კამერებით აღჭურვილი რეპორტიორები. 10 და 11 ივნისს სხდომა მედიისთვის, მათ შორის მათთვისაც, ვისაც გადაღების უფლება ჰქონდა, სრულად დახურეს. ასევე 11 ივნისს, მოსამართლე თამარ მჭედლიშვილი “პუბლიკის” ჟურნალისტს სასამართლო პროცესზე ფოტოების გადაღების აკრძალვით დაემუქრა. ყველა შემთხვევა მაღალი საჯარო ინტერესის იმ პროცესებზე მოხდა, რომელთაც პოლიტიკურ საქმეებად მიიჩნევენ.
მედიის ადვოკატირების კოალიცია სასამართლოს ახალ პრაქტიკას უკანონო ქმედებებად მიიჩნევს. ორგანიზაციის განცხადებით, ეს სახიფათო პრეცედენტს ქმნის და ცხადყოფს “ქართული ოცნების” მიზანმიმართულ შემზღუდველ პოლიტიკას მედიასთან. “სასამართლო პროცესებზე მედიის დაშვების აკრძალვა არა მხოლოდ ჟურნალისტების უფლებების დარღვევაა, არამედ მთელი საზოგადოების ინფორმირებულობის უფლების ხელყოფაც”, – ნათქვამია განცხადებაში.
ტელეკომპანია “ფორმულას” ინფორმაციით, საჯარო რეესტრი აჭიანურებს ტელევიზიის აღმასრულებელ რგოლში განხორციელებული საკადრო ცვლილებების რეგისტრაციას.
როგორც „ფორმულა“ წერს, ტელეკომპანიამ საჯარო რეესტრს 2025 წლის 1 ივნისს მიმართა დირექტორისა და სამეთვალყურეო საბჭოს ცვლილებების დასარეგისტრირებლად. რეესტრის მოთხოვნის შესაბამისად, რეგისტრაცია დროებით შეჩერდა. 10 ივნისს, კომპანიამ რეესტრს წარუდგინა ყველა დამატებით მოთხოვნილი დოკუმენტაცია. გადაწყვეტილება მომდევნო სამუშაო დღეს უნდა ასახულიყო, თუმცა, მიუხედავად კანონით განსაზღვრული ვადის გასვლისა, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს პროცესი დღემდე არ დაუსრულებია.
“ფორმულაში” აცხადებენ, რომ ეს გაჭიანურება ორგანიზაციის საქმიანობას აფერხებს.
ტელეკომპანიის ინფორმაციით, 2025 წლის 14 მაისს, “ფორმულას“ საერთო კრებამ ზურაბ გუმბარიძის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების მოთხოვნა დააკმაყოფილა და ტელევიზიის ახალ დირექტორად ტელეკომპანიის 38.25%-იანი წილის მფლობელი მიხეილ მშვილდაძე განისაზღვრა. არხის ყოფილი დირექტორი, ზურაბ გუმბარიძე კი „ფორმულას“ სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარედ აირჩიეს. საჯარო რეესტრისგან ტელეკომპნია ამ ცვლილებების რეგისტრაციას ელოდება.
ტელეკომპანია „ფორმულას“ჟურნალისტი ანამარია გელიტაშვილი, პროფესიული მოვალეობის შესრულების დროს რუსთაველის გამზირზე „გზის ხელოვნურად გადაკეტვის“ საფუძვლით ორჯერ, 10 000 ლარით დააჯარიმეს. ინფორმაცია დაჯარიმების შესახებ, ჟურნალისტს შსს-მ 2025 წლის 17 ივნისს აცნობა. მას ედავებიან გზის გადაკეტვას 6 მაისის აქციის დროს.
ჟურნალისტს შსს ედავება 2025 წლის 6 მაისის და 27 მარტის საპროტესტო აქციების დროს “გზის ხელოვნურად გადაკეტვას”. ანამარია გელიტაშვილის თქმით, ორივე შემთხვევაში ის ასრულებდა ჟურნალისტურ საქმიანობას და ამის დამადასტურებელი ვიდეომტკიცებულებებიც არსებობს. გასაჩივრების შემდგომ, ჟურნალისტს ერთი ჯარიმა გაუუქმეს. მეორე შესახებ კი, მისთვის არ შეუტყობინებიათ.
2025 წლის 18 ივნისს, სოციალურ ქსელში, “ქართული ოცნების” დეპუტატის მისამართით გამოთქმული კრიტიკული მოსაზრების გამო, “TV პირველის” ტელეწამყვანი ვიკა ბუკია, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე დავით თეთრაულმა 4 000 ლარით დააჯარიმა.
ვიკა ბუკია, კრიტიკული მედიასაშულებების სხვა 5 ჟურნალისტთან ერთად, თბილისის საქალაქო სასამართლოში 12 ივნისს დაიბარეს. ყველა მათგანს “ქართული ოცნების” ხელისუფლების წევრის შეურაცხყოფას ედავებოდნენ. ექვსიდან ოთხი ჟურნალისტი სასამართლომ სამარალდამრღვევად ცნო და დააჯარიმა. ორი ჟურნალისტის – ნანუკა ჟორჟოლიანისა და ვახო სანაიას პროცესი კი გადაიდო და საქმეზე განაჩენი ჯერ არ გამოცხადებულა.
ექვსივე ჟურნალისტის შემთხვევაში, საჩივრების სამართლებრივი საფუძველი გახდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის ახლად ამოქმედებული 173,16_ე მუხლი, რომელიც პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს ისეთი ქმედებებისთვის როგორიცაა: სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირის, პოლიტიკური თანამდებობის პირის, სახელმწიფო მოსამსახურის/ მასთან გათანაბრებული პირის ან/და საჯარო მოსამსახურის სიტყვიერი შეურაცხყოფა, ლანძღვა-გინება, შეურაცხმყოფელი გადაკიდება ან/და სხვაგვარი შეურაცხმყოფელი ქმედების განხორციელება სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ან სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებასთან/საქმიანობასთან დაკავშირებით. ამ ქმედებისთვის განსაზღვრულია 1 500-დან 4 000-მდე ლარი ჯარიმა ან 45 დღემდე პატიმრობა
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის შეფასებით, სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული პოსტები, თუ ისინი არ შეიცავენ რეალური რისკის შემცველ მუქარას და მიმართულია პოლიტიკოსების მიმართ, რომელთაც აქვთ თმენის მაღალი ვალდებულება, დაცულია გამოხატვის თავისუფლებით. “ამ სტანდარტის საწინააღმდეგოდ გაკეთებული ნებისმიერი სასამართლო განმარტება იქნება მასობრივი ცენზურის პრეცედენტი, – ნათქვამია ორგანიზაციის განცხადებაში.
2024 წლის 28 აპრილს, რუსთაველის გამზირზე მიმდინარე საპროტესტო აქციაზე დაშავდა “TV პირველის” ოპერატორი ნიკო კოკაია.
ტელეკომპანიის ინფორმაციით, ოპერატორ ნიკო კოკაიას პოლიციამ სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს, წიწაკის სპრეი სახეში შეასხა.
