Incident Context: დევნა სამოქალაქო აქტივიზმის გამო

მედიის განვითარების ფონდის (MDF) თანამშრომელ ანი ქისტაურს 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. შესაბამისი გადაწყვეტილება მოსამართლე დავით მაკარაძემ მიიღო.

შინაგან საქმეთა სამინისტრომ ქისტაურის მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი ტროტუარზე დგომის გამო შეადგინა. საქმე ეხება 2025 წლის 17 და 18 დეკემბერს, პარლამენტის წინ, პროევროპული საპროტესტო აქციის მიმდინარეობისას მის ყოფნას.

სასამართლო სხდომაზე სამინისტროს წარმომადგენელმა, თეკლა კობახიძემ, აღნიშნა, რომ ქისტაურის იქ ყოფნის პერიოდში მოქალაქეებს უწევდათ ავტობუსის ზოლზე  გადასვლა და გადაადგილების გაგრძელება, რაც, მისი შეფასებით, ქვეითთა გადაადგილებისთვის დაბრკოლებას წარმოადგენდა. ამ საფუძვლით მან მოითხოვა ქისტაურის სამართალდამრღვევად ცნობა.

ამასთან, სამინისტროს წარმომადგენელმა ვერ დაასაბუთა, რის საფუძველზე მიიჩნევდნენ, რომ ბასლაინზე გადასული პირები არ იყვნენ აქციის მონაწილეები და მათ გადაადგილებაში რეალურად შეექმნათ დაბრკოლება, მიუთითა მხოლოდ საკუთარ შეფასებაზე.საქმის განხილვის ეტაპზე ადვოკატმა მარიამ ჯიქიამ ორი შუამდგომლობა დააყენა: მან მოითხოვა საქმის შეწყვეტა იმ საფუძვლით, რომ შესაბამისი სამართლებრივი ნორმა გასაჩივრებულია საკონსტიტუციო სასამართლოში, ასევე ითხოვა იმ პატრულ-ინსპექტორების დაკითხვა, რომლებმაც სამართალდარღვევის ოქმები შეადგინეს. მოსამართლე დავით მაკარაძემ არცერთი შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა.

სამოქალაქო აქტივისტ მარიამ ყიფიანს ტროტუარზე დგომის საფუძვლით 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. გადაწყვეტილება მოსამართლე დავით მაკარაძემ მიიღო.

შსს-ს წარმომადგენელმა, თეკლა კობახიძემ, სასამართლო სხდომაზე აღნიშნა, რომ საპროტესტო აქციის მიმდინარეობისას ყიფიანი პარლამენტის წინ იდგა იმ მიზნით, რომ განზრახ შეექმნა დაბრკოლება ქვეითთა გადაადგილებისთვის. მისივე განცხადებით, აქციის მონაწილეებს ჰქონდათ დაკავებული საფეხმავლო ბილიკი და ამ ფორმით გამოხატავდნენ პროტესტს. ამასთან, მან მოითხოვა ყიფიანის სამართალდამრღვევად ცნობა, თუმცა არ დაუკონკრეტებია, სად შეიძლებოდა პროტესტის გამოხატვა, იმ პირობებში, როდესაც მოქმედი კანონმდებლობით საავტომობილო გზის გადაკეტვაც ანალოგიურად ისჯება.

სხდომაზე შინაგან საქმეთა სამინისტრომ წარმოადგინა 112-ის სამეთვალყურეო კამერების ჩანაწერები, რომლებშიც ჩანს, რომ რამდენიმე მოქალაქე პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორიაზე გადაადგილებისას ტროტუარიდან ბასლაინზე გადადის. უწყების წარმომადგენლის განცხადებით, აღნიშნული პირები არ იყვნენ აქციის მონაწილეები და მათ ბასლაინზე გადასვლა მოუწიათ იმის გამო, რომ ტროტუარი სრულად იყო დაკავებული.

დაცვის მხარემ იკითხა, ჰქონდათ თუ არა აღნიშნულ მოქალაქეებს რაიმე პრეტენზია, რაზეც სამინისტროს წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ მათთან კომუნიკაცია არ ყოფილა. კითხვაზე, რა საფუძველზე მიიჩნევდნენ, რომ ისინი არ იყვნენ აქციის მონაწილეები და გადაადგილებაში დაბრკოლდნენ, თეკლა კობახიძემ განაცხადა: „დარწმუნებული ვარ“.

სამოქალაქო აქტივისტ მარიამ მელიქიშვილს ტროტუარზე დგომის საფუძვლით 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. შესაბამისი გადაწყვეტილება მოსამართლე მანუჩარ ცაცუამ გამოაცხადა. შინაგან საქმეთა სამინისტრო მელიქიშვილს ედავებოდა, რომ მან 2025 წლის 18 დეკემბერს ტროტუარზე ქვეითთა გადაადგილებისთვის დაბრკოლება შექმნა.

მოგვიანებით, 31 მარტს, სამოქალაქო აქტივისტი მარიამ მელიქიშვილი სოციალურ ქსელში წერდა, რომ 27 მარტს დაკისრებული 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობის ფარგლებში, იზოლატორში შესახლებამდე მას მოსთხოვეს სრული გაშიშვლება. მისივე აღწერით, სასამართლოდან დროებითი მოთავსების საკანში გადაყვანის შემდეგ, ქალი პოლიციელმა სრულად გაშიშვლება მოსთხოვა. აქტივისტის განცხადებით, უარის შემთხვევაში მას განუმარტეს, რომ სხვა იზოლატორში გადაყვანისას აღნიშნულ პროცედურას მამაკაცი თანამშრომლები ჩაუტარებდნენ. მიუხედავად ზეწოლისა, მარიამ მელიქიშვილმა მოთხოვნა არ შეასრულა.

აღსანიშნავია, რომ მსგავსი პრაქტიკის შესახებ არაერთი დაკავებული საუბრობს. სახალხლო დამცველი აღნიშნავს, რომ სრული შემოწმების დროს პირს არ უნდა მოეთხოვებოდეს სხეულის სხვადასხვა ნაწილის ერთდროულად გაშიშვლება, ხოლო ამგვარი პრაქტიკა შეიძლება შეფასდეს როგორც დამამცირებელი და ღირსების შემლახავი მოპყრობა. 2025 წლის 5 თებერვალს სახალხო დამცველმა მიმართა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს, სადავოდ გახადა პენიტენციური დაწესებულებების დებულებების ის ნორმები, რომლებიც სრულ შემოწმებისას პატიმრის სრულ გაშიშვლებას ითვალისწინებდა. შემდგომში, 2025 წლის 10 ივნისს, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ბრძანებებით შესაბამის დებულებებში შევიდა ცვლილებები, რის შედეგადაც გაუქმდა ის ნორმები, რომლებიც პატიმრის სხეულის ერთდროულად სრულ გაშიშვლებას ითხოვდა.

ტროტუარზე პროტესტის გამო, მოქალაქეების წინააღმდეგ ადმინისტრაციული წარმოება მას შემდეგ დაიწყო, რაც “ქართულმა ოცნებამ”, 2025  წლის 12 დეკემბერს,  თავისუფლების შემზღუდველი მორიგი რეპრესიული საკანონმდებლო ცვლილება მიიღო. ცვლილებები დაჩქარებული წესით, 3 დღეში განიხილეს. ამ ცვლილებებით, ფაქტობრივად, პროტესტი ტროტუარზეც აიკრძალა. პირველ შემთხვევაში გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პატიმრობა 15 დღემდე ვადით (ორგანიზატორისთვის – 20 დღემდე), ხოლო განმეორებით შემთხვევაში შესაძლებელია სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება.  “საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველოს” შეფასებით: “ტროტუარზე დგომის გამო პირის პატიმრობა, თუნდაც ადმინისტრაციული წესით, რომ არაფერი ვთქვათ სისხლისსამართლებრივ სასჯელზე, ვერავითარ კრიტიკას ვერ უძლებს ვერც საქართველოს კონსტიტუციით და ვერც ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო აქტებით უზრუნველყოფილ შეკრების თავისუფლების სტანდარტებიდან გამომდინარე”.

სამოქალაქო აქტივისტ ლევან ჟვანიას 4-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. შინაგან საქმეთა სამინისტრო მას საპროტესტო აქციების დროს გზის სავალ ნაწილზე დგომას ედავებოდა.

ჟვანიას უფლებადამცველის განცხადებით, საქმის მასალებში წარმოდგენილი ვიდეოჩანაწერები არ ადასტურებს, რომ მისი დაცვის ქვეშ მყოფი კანონს არღვევდა. მისი თქმით, ლევან ჟვანია იმყოფებოდა საპროტესტო აქციაზე და მონაწილეობდა შეკრებაში, რის ფარგლებშიც, დაცვის მხარის შეფასებით, მისი ქცევა არ სცდებოდა კანონით დაშვებულ ფარგლებს.

2025 წლის 16 ოქტომბერს „ქართულმა ოცნებამ” მიიღო საკანონმდებლო ცვლილებები სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსებში, რომლებიც მნიშვნელოვნად ზღუდავს დემონსტრანტების მიერ მშვიდობიანი პროტესტის გამოხატვის ფორმებს. ცვლილებების მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹ მუხლს დაემატა მე-10 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილე რიგი ქმედებების ჩადენის შემთხვევაში უალტერნატივოდ ადმინისტრაციული პატიმრობით დაისჯება. ასეთ ქმედებებს შორისაა, მათ შორის, სახის ნიღბით ან სხვა საშუალებით დაფარვა, ცრემლმდენი ან სხვა მსგავსი ნივთიერებების ქონა, ტრანსპორტის ან ქვეითთა გადაადგილებისთვის განზრახ დაბრკოლების შექმნა, დროებითი კონსტრუქციის მოწყობა ან ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა.

აღნიშნული მუხლის დარღვევა ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია – 20 დღემდე ვადით. ამავე ცვლილებებით სისხლის სამართლის კოდექსშიც შევიდა ცვლილებები, რომლის თანახმადაც  ზემოთ აღწერილი ქმედებების განმეორებით, ერთი წლის განმავლობაში ხელმეორედ დარღვევის შემთხვევაში ქმედება სისხლის სამართლის წესით დაისჯება.

სამოქალაქო აქტივისტსა და ფსიქოთერაპევტ პაატა (ტატო) ალავერდაშვილს მოსამართლე მანუჩარ ცაცუამ 4-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეუფარდა.

საქმე განსხვავდება ბოლო პერიოდში საპროტესტო აქციების მონაწილეების მიმართ წარმოებული ადმინისტრაციული საქმეების უმრავლესობისგან – ალავერდაშვილს სამართალდარღვევად პოლიციელის შეურაცხყოფას ედავებოდნენ. საქმე ეხება პოლიციელისთვის შუა თითის ჩვენებას. საქმის განხილვასა და გადაწყვეტილების გამოცხადებას სასამართლომ რამდენიმე სხდომა მოანდომა.

პაატა ალავერდაშვილის განმარტებით, 8 მარტს, პარლამენტის წინ მიმდინარე აქციის დროს, მან შენიშნა სამოქალაქო ფორმაში ჩაცმული პირი, რომელიც დემონსტრანტებს იღებდა. იგი მიიჩნია პროვოკატორად, თავადაც დაიწყო გადაღება და მოუწოდებდა პირს, მანქანის მინა ჩამოეწია. მისი თქმით, როდესაც ეს არ მოხდა, მან ჟესტით გამოხატა უკმაყოფილება. მოგვიანებით გაირკვა, რომ აღნიშნული პირი პოლიციელი იყო.

პაატა ალავერდაშვილი, 9 მარტს გვიან ღამით, აქციიდან დაბრუნებისას მაშინ დააკავეს და მის მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შეადგინეს, როდესაც იგი დავით ჩხეიძის ოჯახთან ერთად ავტომობილით გადაადგილდებოდა. ჩხეიძის განცხადებით,  საპატრულო პოლიციამ მისი ავტომობილი გააჩერა და ალკოტესტი ჩაუტარა, რის პარალელურადაც ალავერდაშვილი ავტომობილიდან გადმოიყვანეს და ადგილზე დააკავეს პოლიციელის შეურაცხყოფის საფუძვლით, ხოლო თავად ჩხეიძე ნარკოლოგიური შემოწმებისთვის გადაიყვანეს.

ტროტუარზე დგომის საფუძვლით სესილი ბუთხუზს 3-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. გადაწყვეტილება 25 მარტს მოსამართლე მანუჩარ ცაცუამ გამოაცხადა.

შინაგან საქმეთა სამინისტრო ბუთხუზს ედავებოდა, რომ მან 2025 წლის 18 დეკემბერს, პარლამენტის წინ ტროტუარზე დგომით გამვლელი მოქალაქეებისთვის გადაადგილების დაბრკოლება შექმნა. მისი საქმის პირველი სხდომა 2025 წლის 29 დეკემბერს გაიმართა, რის შემდეგაც განხილვა არაერთხელ გადაიდო.

სასამართლო სხდომას არ ესწრებოდნენ შსს-ს წარმომადგენლები, ბუთხუზის ადვოკატი და თავად ბუთხუზი. გადაწყვეტილების შესახებ მან სასამართლოს ეზოში შეიტყო, რის შემდეგაც დაუკავშირდა გადაუდებელი დახმარების სამსახურს და სამართალდამცავებს საკუთარი ადგილსამყოფელი შეატყობინა. მომდევნო 3 დღეს სესილი ბუთხუზი ბაღდათის დროებითი მოთავსების იზოლატორში გაატარებს.ტროტუარზე პროტესტის გამო, მოქალაქეების წინააღმდეგ ადმინისტრაციული წარმოება მას შემდეგ დაიწყო, რაც “ქართულმა ოცნებამ”, 2025  წლის 12 დეკემბერს,  თავისუფლების შემზღუდველი მორიგი რეპრესიული საკანონმდებლო ცვლილებამიიღო. ცვლილებები დაჩქარებული წესით, 3 დღეში განიხილეს. ამ ცვლილებებით, ფაქტობრივად, პროტესტი ტროტუარზეც აიკრძალა. პირველ შემთხვევაში გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პატიმრობა 15 დღემდე ვადით (ორგანიზატორისთვის – 20 დღემდე), ხოლო განმეორებით შემთხვევაში შესაძლებელია სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება.  “საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველოს” შეფასებით: “ტროტუარზე დგომის გამო პირის პატიმრობა, თუნდაც ადმინისტრაციული წესით, რომ არაფერი ვთქვათ სისხლისსამართლებრივ სასჯელზე, ვერავითარ კრიტიკას ვერ უძლებს ვერც საქართველოს კონსტიტუციით და ვერც ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო აქტებით უზრუნველყოფილ შეკრების თავისუფლების სტანდარტებიდან გამომდინარე”.